Μπορεί η καταστροφική μανία της φύσης να δημιουργήσει ένα τοπίο ασύλληπτης ομορφιάς;
Μπορεί η ανθρώπινη δύναμη να αψηφήσει τον κίνδυνο και να δημιουργήσει αριστουργήματα κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη του εφήμερου;
Η Σαντορίνη δίνει την απάντηση και στα δύο ερωτήματα και είναι αποστομωτικά καταφατική.
Είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου η πραγματικότητα ξεπερνά κάθε προσδοκία. Όσα ταξιδιωτικά αφιερώματα κι αν έχεις διαβάσει, όσες συγκλονιστικές φωτογραφίες κι αν έχεις δει, η πρώτη φορά που θα δεις μετά ίδια σου τα μάτια το θέαμα των οικισμών που αστράφτουν κάτω από το ελληνικό φως στο χείλος της καλντέρας σαν αφρός πάνω σε παγωμένο κύμα λάβας θα σε αφήσει άναυδο.
Όσα όμορφα νησιά κι αν έχει η Ελλάδα, το πιο εντυπωσιακό, το πιο φαντασμαγορικό είναι αυτή η ''κόρη του ηφαιστείου'' η Σαντορίνη.
Πέρα από τη μοναδική ομορφιά της καλντέρας, αυτού του γιγάντιου''καζανιού''όπου στην κορυφή των τοιχωμάτων του απλώνονται μερικά από τα λαμπρότερα έργα τέχνης της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, το νησί προσφέρει ιστορία, αρχαιολογικό και γεωλογικό ενδιαφέρον, μύθους και θρύλους, έθιμα και παραδόσεις, γιορτές και πανηγύρια.
Το όνομά της η Σαντορίνη το πήρε από την εκκλησία της Αγ. Ειρήνης που βρίσκεται στη ''μύτη της Θηρασιάς'' τη Ρίβα.
Την βάπτισαν, οι Βενετσιάνοι θαλασσοπόροι, μια και αυτή την εκκλησία πρωτοαντίκρυσαν στα δεξιά τους λίγο πριν μπουν στην καλντέρα από το βοριά.
Μπορεί η ανθρώπινη δύναμη να αψηφήσει τον κίνδυνο και να δημιουργήσει αριστουργήματα κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη του εφήμερου;
Η Σαντορίνη δίνει την απάντηση και στα δύο ερωτήματα και είναι αποστομωτικά καταφατική.
Είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου η πραγματικότητα ξεπερνά κάθε προσδοκία. Όσα ταξιδιωτικά αφιερώματα κι αν έχεις διαβάσει, όσες συγκλονιστικές φωτογραφίες κι αν έχεις δει, η πρώτη φορά που θα δεις μετά ίδια σου τα μάτια το θέαμα των οικισμών που αστράφτουν κάτω από το ελληνικό φως στο χείλος της καλντέρας σαν αφρός πάνω σε παγωμένο κύμα λάβας θα σε αφήσει άναυδο.
Όσα όμορφα νησιά κι αν έχει η Ελλάδα, το πιο εντυπωσιακό, το πιο φαντασμαγορικό είναι αυτή η ''κόρη του ηφαιστείου'' η Σαντορίνη.
Πέρα από τη μοναδική ομορφιά της καλντέρας, αυτού του γιγάντιου''καζανιού''όπου στην κορυφή των τοιχωμάτων του απλώνονται μερικά από τα λαμπρότερα έργα τέχνης της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, το νησί προσφέρει ιστορία, αρχαιολογικό και γεωλογικό ενδιαφέρον, μύθους και θρύλους, έθιμα και παραδόσεις, γιορτές και πανηγύρια.
Το όνομά της η Σαντορίνη το πήρε από την εκκλησία της Αγ. Ειρήνης που βρίσκεται στη ''μύτη της Θηρασιάς'' τη Ρίβα.
Την βάπτισαν, οι Βενετσιάνοι θαλασσοπόροι, μια και αυτή την εκκλησία πρωτοαντίκρυσαν στα δεξιά τους λίγο πριν μπουν στην καλντέρα από το βοριά.
Ευχή και κατάρα είναι για τη Σαντορίνη το ηφαίστειο της. Αν και τις τελευταίες δεκαετίες κείται ήσυχο, για αιώνες και χιλιετίες έχει ταλαιπωρήσει τους κατοίκους της με τα ξεσπάσματά του. Χωρίς αυτό όμως, δε θα υπήρχε καν το νησί, τουλάχιστον όχι με τη μορφή που το ξέρουμε σήμερα.
Το ηφαίστειο αυτοκαταστράφηκε και ξαναγεννήθηκε δεκάδες φορές τα τελευταία 400000 χρόνια. Παρόλα αυτά είναι γνωστό ότι περίπου στα 2000 π.Χ, η Σαντορίνη ήταν ένα στρογγυλό νησί που ονομάζονταν ''Στρογγύλη'' (Stroggili)
Η πιο σημαντική έκρηξη, αυτή που οδήγησε στη δημιουργία της καλντέρας και τη διαμόρφωση του τοπίου όπως το βλέπουμε σήμερα συνέβη κατά τα προϊστορικά χρόνια.
Οι δύο βασικότερες θεωρίες την τοποθετούν γύρω στο 2000 π.Χ η πρώτη και γύρω στο 1500 π.Χ η δεύτερη.
Αν αληθεύει η δεύτερη τότε είναι πολύ πιθανό να οφείλεται σε αυτή την έκρηξη και στο τσουνάμι που ακολούθησε η καταστροφή του Μινωικού Πολιτισμού. Πάντως τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει μια άλλη θεωρία που τοποθετεί τη μεγάλη έκρηξη γύρω στο 1650 π.Χ, γεγονός που αποσυνδέει το ηφαίστειο από την καταστροφή της Μινωικής Κρήτης.
Έτσι η Σαντορίνη, η Θηρασιάκαι το Ασπρονήσι είναι τμήματα της αρχαίας Στρογγύλης. Από τη μεγάλη έκρηξη του 1650 π.Χ μέχρι την τελευταία του 1950 μ.Χ, έλαβαν χώρα άλλες 8 εκρήξεις, κάποιες από τις οποίες οδήγησαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές στη γέννηση της Παλαιάς και της Νέας Καμένης, στο μέσο της καλντέρας. Τα δύο αυτά νησάκια διαμορφώθηκαν από τις εναποθέσεις λάβας που σχημάτισαν κώνους γύρω από τον κρατήρα, αρχικά κάτω από την θάλασσα και αργότερα πρόβαλλαν πάνω από αυτή.
Ανεξαρτήτως χρονολογίας, πολλοί είναι αυτοί που συνδέουν την έκρηξη με το μύθο του Δευκαλίωνα και της Πύρρας, ενώ κάποιοι άλλοι πηγαίνουν ακόμα πιο μακριά, σχετίζοντας την με τις πληγές του Φαραώ. Πάντως ο πιο δημοφιλής μύθος, είναι αυτός που θεωρεί το ηφαίστειο ''υπεύθυνο''για την καταστροφή της Χαμένης Ατλαντίδα. Ακόμη και ο Κουστώ τον αναζήτησε εδώ, αλλά το μυστήριο χάθηκε, κρύφτηκε για πάντα με την έκρηξη του ηφαιστείου. Καθημερινά δεκάδες πλοιάρια, από μεγάλα παραδοσιακά καϊκια, μέχρι πιο μοντέρνα σκάφη με γυάλινο''βυθό'' αναχωρούν από το παλαιό λιμάνι των Φηρών και το Αμμούδι της Οίας, εκτελώντας μίνι κρουαζιέρες στην καρδιά της καλντέρας.
Είναι μια εμπειρία που δεν πρέπει να χάσετε, γιατί μεταξύ άλλων θα σας δοθεί η ευκαιρία να περπατήσετε στον κρατήρα ενός ενεργού ηφαιστείου. Η πρώτη στάση γίνεται στη Νέα Καμένη και η δεύτερη στην Παλιά Καμένη, όπου περιλαμβάνει βουτιά σε θερμές πηγές. Μια τρίτη στάση, γίνεται στη Θηρασιά, που θυμίζει μικρογραφία της Σαντορίνης, όπως αυτή ήταν πριν από μερικές δεκαετίες, λόγω έλλειψης τουρισμού. Οι επισκέπτες έχουν την δυνατότητα να γευματίσουν σε κάποια από τις ταβέρνες του Κόρφου, του παραθαλάσσιου οικισμού ή να ανηφορίσουν το καλντερίμι που οδηγεί στην κορυφή της θηρασιώτικης καλντέρας, στον Μανωλά, τον κεντρικό οικισμό του νησιού. Οι ώρες που τα τουριστικά καραβάκια παραμένουν δεμένα στον Κόρφο μοιάζουν να ζωντανεύουν το νησί, το οποίο μετά την αναχώρησή τους φαίνεται να ξαναπέφτει σε λήθαργο. Στις πιο ακριβές από τις μίνι κρουαζιέρες, το πρόγραμμα περιλαμβάνει δείπνο εν πλω, την ώρα που ο ήλιος βουτάει στα νερά του Αιγαίου. Άλλη μια υποψηφιότητα στην κατηγορία ''καλύτερο ηλιοβασίλεμα της Σαντορίνης''.
Το ηφαίστειο αυτοκαταστράφηκε και ξαναγεννήθηκε δεκάδες φορές τα τελευταία 400000 χρόνια. Παρόλα αυτά είναι γνωστό ότι περίπου στα 2000 π.Χ, η Σαντορίνη ήταν ένα στρογγυλό νησί που ονομάζονταν ''Στρογγύλη'' (Stroggili)
Η πιο σημαντική έκρηξη, αυτή που οδήγησε στη δημιουργία της καλντέρας και τη διαμόρφωση του τοπίου όπως το βλέπουμε σήμερα συνέβη κατά τα προϊστορικά χρόνια.
Οι δύο βασικότερες θεωρίες την τοποθετούν γύρω στο 2000 π.Χ η πρώτη και γύρω στο 1500 π.Χ η δεύτερη.
Αν αληθεύει η δεύτερη τότε είναι πολύ πιθανό να οφείλεται σε αυτή την έκρηξη και στο τσουνάμι που ακολούθησε η καταστροφή του Μινωικού Πολιτισμού. Πάντως τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει μια άλλη θεωρία που τοποθετεί τη μεγάλη έκρηξη γύρω στο 1650 π.Χ, γεγονός που αποσυνδέει το ηφαίστειο από την καταστροφή της Μινωικής Κρήτης.
Έτσι η Σαντορίνη, η Θηρασιάκαι το Ασπρονήσι είναι τμήματα της αρχαίας Στρογγύλης. Από τη μεγάλη έκρηξη του 1650 π.Χ μέχρι την τελευταία του 1950 μ.Χ, έλαβαν χώρα άλλες 8 εκρήξεις, κάποιες από τις οποίες οδήγησαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές στη γέννηση της Παλαιάς και της Νέας Καμένης, στο μέσο της καλντέρας. Τα δύο αυτά νησάκια διαμορφώθηκαν από τις εναποθέσεις λάβας που σχημάτισαν κώνους γύρω από τον κρατήρα, αρχικά κάτω από την θάλασσα και αργότερα πρόβαλλαν πάνω από αυτή.
Ανεξαρτήτως χρονολογίας, πολλοί είναι αυτοί που συνδέουν την έκρηξη με το μύθο του Δευκαλίωνα και της Πύρρας, ενώ κάποιοι άλλοι πηγαίνουν ακόμα πιο μακριά, σχετίζοντας την με τις πληγές του Φαραώ. Πάντως ο πιο δημοφιλής μύθος, είναι αυτός που θεωρεί το ηφαίστειο ''υπεύθυνο''για την καταστροφή της Χαμένης Ατλαντίδα. Ακόμη και ο Κουστώ τον αναζήτησε εδώ, αλλά το μυστήριο χάθηκε, κρύφτηκε για πάντα με την έκρηξη του ηφαιστείου. Καθημερινά δεκάδες πλοιάρια, από μεγάλα παραδοσιακά καϊκια, μέχρι πιο μοντέρνα σκάφη με γυάλινο''βυθό'' αναχωρούν από το παλαιό λιμάνι των Φηρών και το Αμμούδι της Οίας, εκτελώντας μίνι κρουαζιέρες στην καρδιά της καλντέρας.
Είναι μια εμπειρία που δεν πρέπει να χάσετε, γιατί μεταξύ άλλων θα σας δοθεί η ευκαιρία να περπατήσετε στον κρατήρα ενός ενεργού ηφαιστείου. Η πρώτη στάση γίνεται στη Νέα Καμένη και η δεύτερη στην Παλιά Καμένη, όπου περιλαμβάνει βουτιά σε θερμές πηγές. Μια τρίτη στάση, γίνεται στη Θηρασιά, που θυμίζει μικρογραφία της Σαντορίνης, όπως αυτή ήταν πριν από μερικές δεκαετίες, λόγω έλλειψης τουρισμού. Οι επισκέπτες έχουν την δυνατότητα να γευματίσουν σε κάποια από τις ταβέρνες του Κόρφου, του παραθαλάσσιου οικισμού ή να ανηφορίσουν το καλντερίμι που οδηγεί στην κορυφή της θηρασιώτικης καλντέρας, στον Μανωλά, τον κεντρικό οικισμό του νησιού. Οι ώρες που τα τουριστικά καραβάκια παραμένουν δεμένα στον Κόρφο μοιάζουν να ζωντανεύουν το νησί, το οποίο μετά την αναχώρησή τους φαίνεται να ξαναπέφτει σε λήθαργο. Στις πιο ακριβές από τις μίνι κρουαζιέρες, το πρόγραμμα περιλαμβάνει δείπνο εν πλω, την ώρα που ο ήλιος βουτάει στα νερά του Αιγαίου. Άλλη μια υποψηφιότητα στην κατηγορία ''καλύτερο ηλιοβασίλεμα της Σαντορίνης''.
Είναι μάλλον λίγοι, εκείνοι που γνωρίζουν ότι η Οία πήρε αυτό το όνομα στη δεκαετία του 1930. Οια στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν η πόλη (''θηραίων πόλις'') στη θέση που βρίσκεται το σημερινό Καμάρι. Προφανώς εκείνη η αρχαία Οία ήταν το λιμάνι της Αρχαίας Θήρας, της πόλης που ήταν κτισμένη στη κορυφή του Μέσα Βουνού, στο νότιο μέρος της Σαντορίνης. Η πρώτη ονομασία του σημερινού οικισμού της Οίας ήταν Κάστρο του Αγ. Νικολάου ή Πάνω Μεριά (Πάνωμερέα). Έτσι ονομαζόταν το χωριό στο βόρειο άκρο του νησιού, όταν προσαρτήθηκε και η Σαντορίνη στο Δουκάτο του Αρχιπελάγους το 1207.
Μετά την Δ΄Σταυροφορία και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, η Βενετία επέλεξε τις Κυκλάδες. Οι Βενετοί κοσμογυρισμένοι ναυτικοί, διάλεξαν τα μέρη εκείνα που είχαν τις μεγαλύτερες εμπορικές δυνατότητες. Δεν τους ενδιέφεραν τα καλλιεργήσιμα εδάφη, όπως ενδιέφεραν τους Σταυροφόρους αλλά νοιάζονταν περισσότερο για τα εμπορικά τους συμφέροντα. Έτσι ζήτησαν από τους Βυζαντινούς τα νησιά του Αιγαίου, που ήταν σημαντικοί σταθμοί στους θαλασσινούς δρόμους της εποχής. Πρώτος δούκας έγινε ο Μάρκος Σανούδος που ίδρυσε το 1207 το Δουκάτο του Αιγαίου ή του Αρχιπελάγους. Η Σαντορίνη παραχωρήθηκε από τον Σανούδο στον Ιάκωβο Βαρότσι (barozzi) . Oι Λατίνοι έποικοι έκτισαν 5 κάστρα στο νησί κι εγκαταστάθηκαν σε αυτά. Τα λεγόμενα καστέλια. Κάθε κάστρο είχε τον καστελάνο του, ''τον διοικητή του''. Το πρώτο καστέλι του Αγ. Νικολάου ή της Πάνω Μεριάς που βρίσκονταν στη σημερινή Οία, δόθηκε στους άρχοντες Νταργέντα (Dargenta) οι οποίοι ήταν εκλατινισμένοι Έλληνες. Το δεύτερο καστέλι υψώνονταν μπροστά στο σημερινό Ημεροβίγλι, ήταν το Κάστρο του Σκάρου. Εκεί εγκαταστάθηκε ο Βαρότσι με την οικογένειά του και με τους άλλους ευγενείς και ήταν το Κάστρο που στέγαζε την κεντρική βενετσιάνικη διοίκηση. Τα άλλα Κάστρα βρίσκονταν στον Πύργο, στο Εμπορείο και το πέμπτο στο νότιο άκρο της Σαντορίνης, στο Ακρωτήρι. Οι ισχυροί στις Κυκλάδες στο τέλος του 13ου αιώνα είναι πια οι Δυτικοί που δημιούργησαν ένα κοινωνικό καθεστώς όμοιο της Δύσης. Οι καθολικοί που άρχισαν να καταφτάνουν στο νησί μετά τη δημιουργία του Δουκάτου του Αιγαίου ήταν κυρίως Βενετοί. Με τον καιρό όμως άρχισαν να φτάνουν οικογένειες και από άλλα μέρη εκτός της Βενετίας. Ήρθαν από Ισπανία, Πορτογαλία, Γαλλία αλλά και από τις άλλοτε βυζαντινές κτήσεις (Μ. Ασία, Πόντος, Ηπειρωτική Ελλάδα) Κρήτη.
Τα χρόνια αυτά πληγή του Αιγαίου ήταν η πειρατεία΄'αρχαία'' όσο και η ναυτιλία. Η Σαντορίνη ήταν ένα από τα πιο προσφιλή νησιά-κρησφύγετα των πειρατών. Τόσο πολλές ήταν οι πειρατικές επιδρομές, ώστε πηγές αναφέρουν ότι ο πληθυσμός είχε μειωθεί πάρα πολύ. Έτσι λοιπόν οι ταλαιπωρημένοι νησιώτες πήραν την απόφαση να κτίσουν τους οικισμούς τους στα πιο ψηλά και δυσπρόσιτα μέρη εκεί όπου θα μπορούσαν να είναι όσο το δυνατό αθέατοι και ασφαλείς.
Έκτισαν ή και σκάλισαν το βράχο γύρω, μέσα και πάνω στα ακραία και απόκρημνα σημεία Σπίτια διώροφα ή και τριώροφα
σπίτια το ένα δίπλα στο άλλο με τους εξωτερικούς τοίχους υψωμένους, έτσι ώστε να δημιουργούν το ''τείχος'' του Καστελιού και του οικισμού. Πού και πού στο ψηλότερο σημείο αυτού του ''τείχους'' υπήρχαν μικρά ανοίγματα-παρατηρητήρια, οι λεγόμενοι Γουλάδες.
Στα Καστέλια του Πύργου, του Εμπορείου και του Ακρωτηρίου, που φαίνεται πως δεν κτυπήθηκαν τόσο πολύ από τους σεισμούς, μπορεί να δει κανείς σήμερα τον τρόπο δόμησης των Καστελιών. Στην Οία χρειάζεται να επιστρατευθεί περισσότερηφαντασία. Ο σημερινός περιηγητής του βορειοδυτικού άκρου της Οίας επισκέπτεται ουσιαστικά τα ερείπια του πύργου-παρατηρητηρίου. Το κτίσμα έστεκε όρθιο, μαζί με τον μητροπολιτικό ναό της Ακαθίστου ή Πλατσανής, μέχρι τον καταστροφικό σεισμό του Ιουλίου του 1956. Η οικογένεια των Βαρότσι κράτησε τη Σαντορίνη 128 χρόνια (1207-1335) . Το 1335 οι ηγεμόνες του Δουκάτου του Αιγαίου, οι Σανούδοι, τους επιτέθηκαν και κατάφεραν να προσαρτήσουν τη Σαντορίνη στης κτήσεις τους. Ενίσχυσαν τις οχυρώσεις τους σε όλα τα Καστέλια, ευνόησαν την αμπελοκαλλιέργεια και προώθησαν την καλλιέργεια του βαμβακιού. Το βαμβάκι ήταν διαφορετικό και μοναδικό φυτό. Ήταν πολυετές και όχι ετήσιο όπως στα άλλα μέρη, (σπορά και θερισμός το ίδιο έτος) , ζούσε πάνω από 100 χρόνια. Γινότανε σαν χαμηλό δέντρο, σαν τις αμπελιές. Αλλά η ιδιαιτερότητά του ήταν το κοκκινωπό του σαν μετάξι χρώμα. Όσο για το κρασί της Σαντορίνης συνέχισε να πουλιέται στις ίδιες αγορές της Ανατολής και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) Τον Νοέμβριο του 1357 έγινε μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου. Η Παλαιά Καμένη που ήταν ένα ολόκληρο νησί, σχίστηκε στα δύο. Το 1387 η Σαντορίνη περνάει στα χέρια μιας νέας δυναστείας των Κρίσπων (Crispi) . Τέλος το 1566 το Δουκάτο του Αιγαίου θα περάσει στα χέρια των Οθωμανών. Έτσι μετά από 359 χρόνια (1207-1566) το Δουκάτο του Αιγαίου παύει πια να υπάρχει. Τον Σεπτέμβριο του 1650 γίνεται η φοβερή έκρηξη του ηφαιστείου του Κολούμπου. Το ηφαίστειο αυτό είναι τώρα πια υποθαλάσσιο. Βρίσκεται στη βορειοανατολική πλευρά της Οίας και απέχει μόλις 6, 5χλμ από την ακτή. Η έκρηξη ήταν τρομακτική και διήρκεσε πάνο από δύο μήνες, συνοδευόμενη από δυνατούς σεισμούς και εκτινάξεις ηφαιστειακής τέφρας. Στις 29 Σεπτεμβρίου μάλιστα ένα σεισμικό θαλάσσιο κύμα κάλυψε ένα μεγάλο μέρος του κάμπου και κατέστρεψε πολλές καλλιέργειες. Το κύμα αυτό έφτασε ως την Κρήτη. Από τη λάβα δημιουργήθηκε ένας ύφαλος που ονομάζεται Κολούμπος. Η βάση του βρίσκεται σε βάθος 300 μέτρων ενώ η κορυφή του απέχει μόνο 19 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.
Κολούμπος, είναι παραφθορά της ιταλικής λέξης colomba που θα πει περιστέρι. Αυτό το ηφαίστειο σε αντίθεση με τα άλλα της καλντέρας, την Παλαιά και τη Νέα Καμένη που είναι κατάμαυρα, είναι κάτασπρο όπως το περιστέρι. Γι' αυτό και από καταγεγραμμένες εμπειρίες βλέποντάς το πριν καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας ονόμασαν το λευκό αυτό ηφαίστειο Κολούμπο ή Κουλούμπο.
Στον απελευθερωτικό αγώνα κατά του ζυγού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1821) η Σαντορίνη θα προσφέρει τόσα πολλά καράβια και πληρώματα ώστε να είναι η τρίτη δύναμη μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες.
Στις 5 Μαϊου του 1821, επέτειο της πολιούχου Αγ. Ειρήνης, ο απεσταλμένος του Δ. Υψηλάντη θα υψώσει στη Σαντορίνη τη σημαία της Επαναστάσεως. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδος η Σαντορίνη γίνεται επαρχία του νέου Ελληνικού κράτους (1827) .
Μετά την Δ΄Σταυροφορία και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, η Βενετία επέλεξε τις Κυκλάδες. Οι Βενετοί κοσμογυρισμένοι ναυτικοί, διάλεξαν τα μέρη εκείνα που είχαν τις μεγαλύτερες εμπορικές δυνατότητες. Δεν τους ενδιέφεραν τα καλλιεργήσιμα εδάφη, όπως ενδιέφεραν τους Σταυροφόρους αλλά νοιάζονταν περισσότερο για τα εμπορικά τους συμφέροντα. Έτσι ζήτησαν από τους Βυζαντινούς τα νησιά του Αιγαίου, που ήταν σημαντικοί σταθμοί στους θαλασσινούς δρόμους της εποχής. Πρώτος δούκας έγινε ο Μάρκος Σανούδος που ίδρυσε το 1207 το Δουκάτο του Αιγαίου ή του Αρχιπελάγους. Η Σαντορίνη παραχωρήθηκε από τον Σανούδο στον Ιάκωβο Βαρότσι (barozzi) . Oι Λατίνοι έποικοι έκτισαν 5 κάστρα στο νησί κι εγκαταστάθηκαν σε αυτά. Τα λεγόμενα καστέλια. Κάθε κάστρο είχε τον καστελάνο του, ''τον διοικητή του''. Το πρώτο καστέλι του Αγ. Νικολάου ή της Πάνω Μεριάς που βρίσκονταν στη σημερινή Οία, δόθηκε στους άρχοντες Νταργέντα (Dargenta) οι οποίοι ήταν εκλατινισμένοι Έλληνες. Το δεύτερο καστέλι υψώνονταν μπροστά στο σημερινό Ημεροβίγλι, ήταν το Κάστρο του Σκάρου. Εκεί εγκαταστάθηκε ο Βαρότσι με την οικογένειά του και με τους άλλους ευγενείς και ήταν το Κάστρο που στέγαζε την κεντρική βενετσιάνικη διοίκηση. Τα άλλα Κάστρα βρίσκονταν στον Πύργο, στο Εμπορείο και το πέμπτο στο νότιο άκρο της Σαντορίνης, στο Ακρωτήρι. Οι ισχυροί στις Κυκλάδες στο τέλος του 13ου αιώνα είναι πια οι Δυτικοί που δημιούργησαν ένα κοινωνικό καθεστώς όμοιο της Δύσης. Οι καθολικοί που άρχισαν να καταφτάνουν στο νησί μετά τη δημιουργία του Δουκάτου του Αιγαίου ήταν κυρίως Βενετοί. Με τον καιρό όμως άρχισαν να φτάνουν οικογένειες και από άλλα μέρη εκτός της Βενετίας. Ήρθαν από Ισπανία, Πορτογαλία, Γαλλία αλλά και από τις άλλοτε βυζαντινές κτήσεις (Μ. Ασία, Πόντος, Ηπειρωτική Ελλάδα) Κρήτη.
Τα χρόνια αυτά πληγή του Αιγαίου ήταν η πειρατεία΄'αρχαία'' όσο και η ναυτιλία. Η Σαντορίνη ήταν ένα από τα πιο προσφιλή νησιά-κρησφύγετα των πειρατών. Τόσο πολλές ήταν οι πειρατικές επιδρομές, ώστε πηγές αναφέρουν ότι ο πληθυσμός είχε μειωθεί πάρα πολύ. Έτσι λοιπόν οι ταλαιπωρημένοι νησιώτες πήραν την απόφαση να κτίσουν τους οικισμούς τους στα πιο ψηλά και δυσπρόσιτα μέρη εκεί όπου θα μπορούσαν να είναι όσο το δυνατό αθέατοι και ασφαλείς.
Έκτισαν ή και σκάλισαν το βράχο γύρω, μέσα και πάνω στα ακραία και απόκρημνα σημεία Σπίτια διώροφα ή και τριώροφα
σπίτια το ένα δίπλα στο άλλο με τους εξωτερικούς τοίχους υψωμένους, έτσι ώστε να δημιουργούν το ''τείχος'' του Καστελιού και του οικισμού. Πού και πού στο ψηλότερο σημείο αυτού του ''τείχους'' υπήρχαν μικρά ανοίγματα-παρατηρητήρια, οι λεγόμενοι Γουλάδες.
Στα Καστέλια του Πύργου, του Εμπορείου και του Ακρωτηρίου, που φαίνεται πως δεν κτυπήθηκαν τόσο πολύ από τους σεισμούς, μπορεί να δει κανείς σήμερα τον τρόπο δόμησης των Καστελιών. Στην Οία χρειάζεται να επιστρατευθεί περισσότερηφαντασία. Ο σημερινός περιηγητής του βορειοδυτικού άκρου της Οίας επισκέπτεται ουσιαστικά τα ερείπια του πύργου-παρατηρητηρίου. Το κτίσμα έστεκε όρθιο, μαζί με τον μητροπολιτικό ναό της Ακαθίστου ή Πλατσανής, μέχρι τον καταστροφικό σεισμό του Ιουλίου του 1956. Η οικογένεια των Βαρότσι κράτησε τη Σαντορίνη 128 χρόνια (1207-1335) . Το 1335 οι ηγεμόνες του Δουκάτου του Αιγαίου, οι Σανούδοι, τους επιτέθηκαν και κατάφεραν να προσαρτήσουν τη Σαντορίνη στης κτήσεις τους. Ενίσχυσαν τις οχυρώσεις τους σε όλα τα Καστέλια, ευνόησαν την αμπελοκαλλιέργεια και προώθησαν την καλλιέργεια του βαμβακιού. Το βαμβάκι ήταν διαφορετικό και μοναδικό φυτό. Ήταν πολυετές και όχι ετήσιο όπως στα άλλα μέρη, (σπορά και θερισμός το ίδιο έτος) , ζούσε πάνω από 100 χρόνια. Γινότανε σαν χαμηλό δέντρο, σαν τις αμπελιές. Αλλά η ιδιαιτερότητά του ήταν το κοκκινωπό του σαν μετάξι χρώμα. Όσο για το κρασί της Σαντορίνης συνέχισε να πουλιέται στις ίδιες αγορές της Ανατολής και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) Τον Νοέμβριο του 1357 έγινε μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου. Η Παλαιά Καμένη που ήταν ένα ολόκληρο νησί, σχίστηκε στα δύο. Το 1387 η Σαντορίνη περνάει στα χέρια μιας νέας δυναστείας των Κρίσπων (Crispi) . Τέλος το 1566 το Δουκάτο του Αιγαίου θα περάσει στα χέρια των Οθωμανών. Έτσι μετά από 359 χρόνια (1207-1566) το Δουκάτο του Αιγαίου παύει πια να υπάρχει. Τον Σεπτέμβριο του 1650 γίνεται η φοβερή έκρηξη του ηφαιστείου του Κολούμπου. Το ηφαίστειο αυτό είναι τώρα πια υποθαλάσσιο. Βρίσκεται στη βορειοανατολική πλευρά της Οίας και απέχει μόλις 6, 5χλμ από την ακτή. Η έκρηξη ήταν τρομακτική και διήρκεσε πάνο από δύο μήνες, συνοδευόμενη από δυνατούς σεισμούς και εκτινάξεις ηφαιστειακής τέφρας. Στις 29 Σεπτεμβρίου μάλιστα ένα σεισμικό θαλάσσιο κύμα κάλυψε ένα μεγάλο μέρος του κάμπου και κατέστρεψε πολλές καλλιέργειες. Το κύμα αυτό έφτασε ως την Κρήτη. Από τη λάβα δημιουργήθηκε ένας ύφαλος που ονομάζεται Κολούμπος. Η βάση του βρίσκεται σε βάθος 300 μέτρων ενώ η κορυφή του απέχει μόνο 19 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.
Κολούμπος, είναι παραφθορά της ιταλικής λέξης colomba που θα πει περιστέρι. Αυτό το ηφαίστειο σε αντίθεση με τα άλλα της καλντέρας, την Παλαιά και τη Νέα Καμένη που είναι κατάμαυρα, είναι κάτασπρο όπως το περιστέρι. Γι' αυτό και από καταγεγραμμένες εμπειρίες βλέποντάς το πριν καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας ονόμασαν το λευκό αυτό ηφαίστειο Κολούμπο ή Κουλούμπο.
Στον απελευθερωτικό αγώνα κατά του ζυγού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1821) η Σαντορίνη θα προσφέρει τόσα πολλά καράβια και πληρώματα ώστε να είναι η τρίτη δύναμη μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες.
Στις 5 Μαϊου του 1821, επέτειο της πολιούχου Αγ. Ειρήνης, ο απεσταλμένος του Δ. Υψηλάντη θα υψώσει στη Σαντορίνη τη σημαία της Επαναστάσεως. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδος η Σαντορίνη γίνεται επαρχία του νέου Ελληνικού κράτους (1827) .
Μουσεία της Σαντορίνης
Ναυτικό Μουσείο της Οίας
Αυτό το ξεχωριστό ναυτικό μουσείο είναι ένα από τα λιγοστά στο χώρο του Αιγαίου και βρίσκεται στην Οία. Με ένα μεγάλο όγκο υλικού προσπαθεί να περιγράψει την ναυτική ιστορία της Σαντορίνης. Ειδικά κατά την διάρκεια της μεγάλης ακμής της τον 19ο αιώνα.
Μουσείο Προϊστορικής Θήρας
Ένα μοναδικό στο είδος του περιφερειακό μουσείο, φιλοξενεί ευρήματα που προέρχονται από την ανασκαφή στο Ακρωτήρι και σκιαγραφεί την πορεία της προϊστορικής Θήρας μέσω επιλεγμένων ευρημάτων. Καλύπτεται η πορεία του νησιού από τη νεότερη νεολιθική περίοδο ως την υστεροκυκλαδική, η ακμή του Ακρωτηρίου με επιμέρους ενότητες όπως η αρχιτεκτονική της πόλης, η ανάπτηξη των τεχνών κ. α. Γύψινα εκμαγία επίπλων, είδη οικοσυσκευής, όπλα, σφραγίδες, τοιχογραφίες είναι μερικά από τα αξιόλογα εκθέματα. Το μουσείο βρίσκεται στα Φηρά.
Αρχαιολογικό Μουσείο (Φηρά)
Αν και τα περισσότερα ευρήματα από τις ανασκαφές του Ακρωτηρίου βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φηρών εκτίθενται ευρήματα από τισ ανασκαφές του νησιού και ιδιαίτερα της αρχαίας Θήρας. Αξιόλογο έκθεμα είναι μία συλλογή από γεωμετρικά κόκκινα και μαύρα αγγεία του 5ου αι π. Χ. Μεταξύ των εκθεμάτων υπάρχουν πολλές επιγραφές, προϊστορικά και μινωικά ευρήματα, ελληνιστικά γλυπτά και βυζαντινά καλλιτεχνήματα.
Μουσείο Οίνου Σαντορίνης
Μία μοναδική διαδρομή ιστορίας και οίνου της Σαντορίνης. Το μουσείο βρίσκεται στη περιοχή του Βόθωνα. Η οινοποίηση των κρασιών πραγματοποιείται στο παραδοσιακής αισθητικής και συγχρόνως λειτουργικής υποδομής κτίριο που στεγάζει η μονάδα παραγωγής και το εντυπωσιακό μοναδικό φυσικό υπόσκαφο μουσείο οίνου 6 μέτρων υπό τη γη και μήκους 300 μέτρων, παρουσιάζοντας την ιστορία του κρασιού και τη ζωή του Σαντορινιού αμπελουργού από το 1660 έως το 1950 σε αναπαραστάσεις με κινητά και ακίνητα ομοιώματα και ξενάγηση με ηχητικά εφέ. Στο οινοποιείο επίσης υπάρχει χώρος γευσιγνωσίας για τους επισκέπτες όπου μπορούν έτσι να γνωρίσουν από κοντά τα ποιοτικά κρασιά της Σαντορίνης.
Αυτό το ξεχωριστό ναυτικό μουσείο είναι ένα από τα λιγοστά στο χώρο του Αιγαίου και βρίσκεται στην Οία. Με ένα μεγάλο όγκο υλικού προσπαθεί να περιγράψει την ναυτική ιστορία της Σαντορίνης. Ειδικά κατά την διάρκεια της μεγάλης ακμής της τον 19ο αιώνα.
Μουσείο Προϊστορικής Θήρας
Ένα μοναδικό στο είδος του περιφερειακό μουσείο, φιλοξενεί ευρήματα που προέρχονται από την ανασκαφή στο Ακρωτήρι και σκιαγραφεί την πορεία της προϊστορικής Θήρας μέσω επιλεγμένων ευρημάτων. Καλύπτεται η πορεία του νησιού από τη νεότερη νεολιθική περίοδο ως την υστεροκυκλαδική, η ακμή του Ακρωτηρίου με επιμέρους ενότητες όπως η αρχιτεκτονική της πόλης, η ανάπτηξη των τεχνών κ. α. Γύψινα εκμαγία επίπλων, είδη οικοσυσκευής, όπλα, σφραγίδες, τοιχογραφίες είναι μερικά από τα αξιόλογα εκθέματα. Το μουσείο βρίσκεται στα Φηρά.
Αρχαιολογικό Μουσείο (Φηρά)
Αν και τα περισσότερα ευρήματα από τις ανασκαφές του Ακρωτηρίου βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φηρών εκτίθενται ευρήματα από τισ ανασκαφές του νησιού και ιδιαίτερα της αρχαίας Θήρας. Αξιόλογο έκθεμα είναι μία συλλογή από γεωμετρικά κόκκινα και μαύρα αγγεία του 5ου αι π. Χ. Μεταξύ των εκθεμάτων υπάρχουν πολλές επιγραφές, προϊστορικά και μινωικά ευρήματα, ελληνιστικά γλυπτά και βυζαντινά καλλιτεχνήματα.
Μουσείο Οίνου Σαντορίνης
Μία μοναδική διαδρομή ιστορίας και οίνου της Σαντορίνης. Το μουσείο βρίσκεται στη περιοχή του Βόθωνα. Η οινοποίηση των κρασιών πραγματοποιείται στο παραδοσιακής αισθητικής και συγχρόνως λειτουργικής υποδομής κτίριο που στεγάζει η μονάδα παραγωγής και το εντυπωσιακό μοναδικό φυσικό υπόσκαφο μουσείο οίνου 6 μέτρων υπό τη γη και μήκους 300 μέτρων, παρουσιάζοντας την ιστορία του κρασιού και τη ζωή του Σαντορινιού αμπελουργού από το 1660 έως το 1950 σε αναπαραστάσεις με κινητά και ακίνητα ομοιώματα και ξενάγηση με ηχητικά εφέ. Στο οινοποιείο επίσης υπάρχει χώρος γευσιγνωσίας για τους επισκέπτες όπου μπορούν έτσι να γνωρίσουν από κοντά τα ποιοτικά κρασιά της Σαντορίνης.
Αρχαιολογικοί χώροι Σαντορίνης
Στο νότιο άκρο της Σαντορίνης, εκεί που βρίσκεται το τελευταίο από τα πέντε''καστέλια'', γνωστό και ως'' καστέλι της Πούντας'' βρίσκεται ένας σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος. Η ανασκαφή ξεκίνησε το 1967 από τον πολύ σημαντικό αρχαιολόγο Σπ. Μαρινάτο και έφερε στην επιφάνεια μια ολόκληρη προϊστορική πολιτεία. Τα εντυπωσιακά ευρήματα αποδεικνύουν την ύπαρξη οργανωμένης''αστικής''κοινωνίας στο Αιγαίο της 2ης χιλιετίας π. Χ. Η χρήση γραφής (Γραμμική Α') , οι περίτεχνες τοιχογραφίες, ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η τυποποίηση''μέτρων και σταθμών'', οι ποικίλες οικονομικές δραστηριότητες, οι εμπορικές σχέσεις με άλλες περιοχές της Μεσογείου, ο καταμερισμός εργασιών και η τεχνική εξειδίκευση μαρτυρούν έναν ανθηρό πολιτισμό, που δυστυχώς καταστράφηκε με τη μεγάλη έκρηξη γύρω στα 1650 π.X.
Όπως φαίνεται από τη μη εύρεση ανθρώπινων σκελετών, το ηφαίστειο είχε ''προειδοποιήσει''πιθανότητα με σεισμικές δονήσεις για την ενεργοποίησή του και οι προϊστορικοί ''Ακρωτηριώτες'' είχαν προλάβει να εγκαταλείψουν τον οικισμό. Από την άλλη πλευρά, η ηφαιστειακή στάχτη που κάλυψε τα πάντα βοήθησε να δια-τηρηθούν σε καλή κατάσταση δρόμοι, σπίτια, πιθάρια και τοιχογραφίες. Ο χώρος της ανασκαφής που καλύπτει έκταση 10 στρεμμάτων θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει μόλις το 1/10 του οικισμού.
ΑΡΧΑΙΑ ΘΗΡΑ
Στα ερείπια της αρχαίας Θήρας που ανασκάφτηκαν από Γερμανούς αρχαιολόγους στις αρχές του αιώνα, βρέθηκαν τάφοι και επιγραφές που υποδεικνύουν ότι εκεί ήταν η πρωτεύουσα των Δωριέων εποίκων από τον 9ο αιώνα π.Χ. Κατά τον 8ο αιώνα π.Χ, ο Θηβαίος ήρωας Θήρας εγκατέλειψε την Σπάρτη όπου κατοικούσε και μαζί με μία ομάδα ευγενών εγκαταστάθηκε στη Σαντορίνη. Το νησί πήρε το όνομά του. Ο Ηρόδοτος είχε γράψει ότι η Σαντορίνη είχε τότε 7 πόλεις και κυβερνιόταν από τον βασιλιά Γρίνια.
